6§. Япала ячĕсен хисепĕ

Теори материалӗсем

Япала ячĕсен хисепĕ

Япала ячĕсен икĕ хисеп: пĕрреллĕ тата нумайлă. Пĕрреллĕ хисепĕн ятарлă морфологи палли çук. Чăваш чĕлхинче нумайлăха -сем(-сен) аффикс хушса çеç мар, урăхла мелсемпе те кăтартма май пур:

1) хăш-пĕр япала ячĕсене икшер хут каланипе: ял-ял витĕр тухрăмăр, уй-уй урлă каçрăмăр;

2) япала ячĕ умне хисеп ячĕсем лартса: пилĕк кĕнеке, сакăр пукан.

3) япала ячĕ умне нумайлăха кăтартакан сăмахсем (нумай, чылай, пайтах, темиçе) хушнипе: нумай (п.я.) ача, темиçе (местоимени) кун.

Нумайлăха лексика мелĕпе палăртнă чухне нумай, чылай, пайтах, темиçе йышши сăмахсем тата хисеп ячĕсем хыççăнхи япала ячĕсем яланах пĕрреллĕ хисепре пулаççĕ: нумай тутăр – нумай тутăрсем мар, вунă çын – вунă çынсем мар.

Яланах пĕрреллĕ хисепре калаççĕ:

1) мăшăр япала ячĕсене (çăкăр-тăвар, хур-кăвакал, уй-хир);

2) темиçе япала ушкăнне кăтартакан сăмахсене (сахăр, хăяр, хăйăр, тусан);

3) мăшăрлă пайсенчен тăракан япаласене пĕлтерекен сăмахсене (куç, тута, хăлха, ура, алă, йĕлтĕр, пушмак).

 

Пайăр ятсем çумне хушăннă чухне нумайлăх аффиксĕ çав ятлă çынсем нумаййине çеç мар, унпа çывăх çынсен ушкăнне е çын ăçтан пулнине пĕлтерет: Эпĕ Нинăсем патĕнче пулнă. Вăл Канашсемччĕ.

Сӑн пуххисем

Япала ячĕсен хисепĕ

Япала ячĕсен хисепĕ
Ҫӗнӗ материал
2021.11.07 10:38
Видео хушӑнчӗ: Василий Кервен, "Поэзи чĕлхи"
2021.11.07 10:37
2021.11.07 10:37
Видео хушӑнчӗ: Анатолий Хмыт: Афганистан çинчен
2021.11.07 10:34
Видео хушӑнчӗ: "Вилĕме утални" хайлав пирки
2021.11.04 14:24
2021.03.14 20:05
Видео хушӑнчӗ: Юра асламăшĕ
2021.02.27 16:02
2021.02.27 16:01
Ҫӗнӗ страница: Ĕмĕт нклоненийĕ
2021.01.23 22:33
2021.01.23 20:58
Ҫӗнӗ страница: Сăпайлăх сăмахĕсем